Wie is bevoegd gezag?
De GACS-plicht staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl): artikel 3.145 bepaalt welke gebouwen eronder vallen, artikel 3.146 welke eisen gelden. Het college van burgemeester en wethouders is bevoegd gezag. In de praktijk voert de omgevingsdienst de controles vaak uit. Heeft de provincie voor dezelfde locatie een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit verleend aan een complex bedrijf, dan is de provincie bevoegd gezag.
Hoe vindt de toezichthouder uw gebouw?
Toezichthouders bepalen eerst welke gebouwen waarschijnlijk onder de plicht vallen. De handreiking van IPLO noemt onder meer deze bronnen:
- het eigen zaaksysteem of vergunningenbestand van de gemeente of omgevingsdienst;
- het SCIOS-portaal, waarin staat op welke locaties welke stookinstallaties staan;
- de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), in combinatie met het energielabel en de oppervlakte;
- gegevens uit de informatieplicht energiebesparing.
Met energielabel en oppervlakte maken toezichthouders een eerste inschatting van het vermogen. Een gebouw met label B of C vanaf ongeveer 3.500 m² heeft bijvoorbeeld mogelijk een installatie boven 290 kW. De volledige tabel staat in ons artikel over de 70 kW-grens in 2030. Voor de plicht zelf telt altijd het werkelijke nominale vermogen.
Het toezicht in vijf stappen
- Voorbereiding: de toezichthouder verzamelt informatie over het gebouw, de installaties en eerdere contacten met het bevoegd gezag.
- Controle: de toezichthouder beoordeelt of het gebouw een GACS heeft dat aan de eisen uit het Bbl en de Omgevingsregeling voldoet.
- Afronding: de uitkomsten worden vastgelegd en zo nodig worden afspraken gemaakt over vervolgstappen.
- Hercontrole: als het systeem niet (volledig) voldeed, controleert de toezichthouder of de afspraken zijn uitgevoerd.
- Handhaving: zijn de afspraken niet nagekomen en voldoet het systeem nog steeds niet, dan gaat het bevoegd gezag over tot handhaving.
Wat vraagt de toezichthouder tijdens de controle?
De vragen zijn gebaseerd op NEN-EN-ISO 52120-1. De toezichthouder vraagt de eigenaar of beheerder de antwoorden te onderbouwen met een demonstratie van het systeem. De onderwerpen:
- Aanwezigheid en reikwijdte: is er een centraal systeem en welke installaties zijn wel en niet aangesloten?
- Monitoring en dataverzameling: wordt het energiegebruik continu gemeten en vastgelegd?
- Signalering: worden rendementsverlies, storingen, handmatige overbruggingen en afwijkend functioneren gemeld aan de beheerder?
- Analyse en trends: kan het systeem vergelijken met eerdere perioden en met het gebruik van het pand?
- Communicatie: werkt het systeem samen met verschillende installaties, zonder afhankelijk te zijn van één merk of leverancier?
- Bijsturing en optimalisatie: kunnen instellingen op basis van de gegevens worden aangepast of geoptimaliseerd?
De handreiking noemt ook voorbeelden om gericht naar te kijken, zoals ventilatie die tijdens de coronapandemie is uitgezet en nooit meer is aangezet, en schakeltijden die niet passen bij de gebruikstijden van het pand. Wordt aan één of meer eisen niet voldaan, dan is er een tekortkoming die moet worden verholpen.
Goed voorbereid op een controle? In een GACS-rapport toetsen we uw systeem op dezelfde vier wettelijke eisen en laten we zien wat er ontbreekt, voordat de toezichthouder langskomt.
Bekijk het GACS-rapportWanneer volgt een dwangsom?
Handhaving gebeurt met bestuursrechtelijke middelen, volgens de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO). Blijft een overtreding bestaan na de hercontrole, dan legt het bevoegd gezag meestal een last onder dwangsom op: u moet de overtreding binnen een hersteltermijn (begunstigingstermijn) beëindigen. Lukt dat niet, dan wordt de dwangsom ingevorderd en kan het bevoegd gezag zwaardere maatregelen nemen, zoals een hogere dwangsom of bestuursdwang. Volgens IPLO kan het bevoegd gezag daarnaast een last onder bestuursdwang of een bestuurlijke boete inzetten.
Het bevoegd gezag bepaalt de hoogte zelf. De IPLO-handreiking geeft deze richtlijn voor een gebouw dat niet aan de GACS-plicht voldoet:
| Benodigde investering | Dwangsom per verbeuring | Aantal verbeuringen | Hersteltermijn |
|---|---|---|---|
| Klein: minder dan €10.000 | €2.000 per 4 weken | 3 | 8 weken |
| Middelgroot: €10.000 tot €50.000 | €5.000 per 4 weken | 3 | 12 weken |
| Groot: meer dan €50.000 | €8.000 per 4 weken | 3 | 16 weken |
Dit is een richtlijn, geen vast tarief. De werkelijke aanpak kan per gemeente en omgevingsdienst verschillen.
Wat kunt u nu doen?
- Bepaal of de plicht geldt. Zet per gebouw de verwarmings- en koelsystemen met hun nominale vermogen op een rij. Twijfelt u? Doe de gratis plichtcheck.
- Zorg dat u het systeem kunt laten zien. De toezichthouder vraagt om een demonstratie. Weet wie het GBS kan bedienen en waar de energiedata staat.
- Los tekortkomingen vooraf op. Vaak gaat het om kleine aanpassingen: langere dataopslag, gekoppelde meters of een vast proces voor meldingen. Lees waarom een GBS niet altijd genoeg is.
- Leg vast wat u heeft gedaan. Een onderbouwd overzicht maakt het gesprek met de toezichthouder eenvoudiger, ook als nog niet alles klaar is.
Veelgestelde vragen
Wie controleert of mijn gebouw aan de GACS-plicht voldoet?
De gemeente is bevoegd gezag; de controle wordt vaak uitgevoerd door de omgevingsdienst. Heeft de provincie voor de locatie een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit verleend, dan is de provincie bevoegd gezag.
Krijg ik direct een boete als mijn GACS niet voldoet?
Volgens de IPLO-handreiking niet als eerste stap. Bij een tekortkoming maakt de toezichthouder afspraken over herstel en volgt een hercontrole. Pas als de afspraken niet worden nagekomen, gaat het bevoegd gezag over tot handhaving, meestal met een last onder dwangsom.
Hoe hoog is een dwangsom bij een GACS-overtreding?
Het bevoegd gezag bepaalt de hoogte zelf. De IPLO-handreiking noemt als richtlijn €2.000, €5.000 of €8.000 per verbeuring, afhankelijk van de benodigde investering, met maximaal drie verbeuringen en een hersteltermijn van 8 tot 16 weken.
Is een GACS-rapport verplicht voor de controle?
Nee. Er is geen voorgeschreven keuring of certificaat. De toezichthouder stelt vragen en vraagt om een demonstratie van het systeem. Een onafhankelijk rapport helpt om de antwoorden te onderbouwen en tekortkomingen vooraf op te lossen.
Bronnen: IPLO – Handreiking toezicht en handhaving GACS bestaande bouw, IPLO – Inrichting toezichtproces, IPLO – Stap 2: controle van het GACS, IPLO – Stap 5: handhaving, IPLO – GACS-verplichting bestaande bouw. Dit artikel is informatief en geen juridisch advies.
Wilt u weten of uw gebouw voldoet? In een GACS-rapport toetsen we uw gebouwautomatisering aan de vier wettelijke eisen, met klasse-indicatie en verbeterplan. Vaste prijs vanaf €1.749 excl. btw.